Czym jest trądzik pospolity? 

Trądzik pospolity to coś więcej niż kilka zaskórników czy pojedyncza krosta przed ważnym spotkaniem. To przewlekła choroba skóry, która potrafi wpływać na codzienny komfort, pewność siebie i sposób, w jaki patrzymy w lustro. Jeśli zmagasz się z trądzikiem niezależnie od tego, czy jesteś nastolatkiem w trakcie burzy hormonalnej, czy dorosłą osobą, u której zmiany pojawiają się nagle i bez ostrzeżenia wiedz, że nie jesteś z tym sam.

W ostatnich latach coraz więcej mówi się o tym, że trądzik ma wiele twarzy i każdy przypadek jest inny. U jednych pojawia się w postaci zaskórników, u innych w formie bolesnych grudek i stanów zapalnych. Często potrafi zaskoczyć: pojawia się wtedy, kiedy najmniej tego oczekujesz, potrafi nasilać objawy pod wpływem stresu, diety, hormonów czy niewłaściwej pielęgnacji.

Czym jest trądzik pospolity i jak powstaje? 

Trądzik pospolity to jedna z najczęstszych, przewlekłych chorób skóry, która dotyka zdecydowaną większość nastolatków (nawet 95%), ale coraz częściej występuje także u osób dorosłych jako tzw. trądzik późny. Zmiany pojawiają się tam, gdzie nasza skóra posiada najwięcej gruczołów łojowych, głównie na twarzy (strefa T), plecach oraz klatce piersiowej.

Mechanizm powstawania trądziku można obrazowo porównać do zablokowanej fabryki. W normalnych warunkach Twoja skóra produkuje sebum, które swobodnie wypływa na powierzchnię. W przypadku trądziku dochodzi jednak do awarii na trzech poziomach:

1. Nadprodukcja. Pod wpływem hormonów (androgenów) gruczoły pracują zbyt intensywnie, produkując nadmiar sebum.

2. Zator. Ujścia gruczołów zatykają się nagromadzonymi, martwymi komórkami naskórka (nieprawidłowe rogowacenie).

3. Stan zapalny. W tak zablokowanym środowisku namnażają się bakterie, które wywołują stan zapalny.

Efektem tego procesu są widoczne na skórze zmiany o różnym charakterze: od niezapalnych zaskórników (czarne i białe "kropki"), przez grudki i krosty, aż po bolesne torbiele ropne, które mogą prowadzić do powstawania blizn. 

Jakie są przyczyny powstawania trądziku pospolitego? 

Odpowiedź na to pytanie nie jest prosta, ponieważ przyczyny trądziku pospolitego są złożone i wieloczynnikowe. Najkrócej mówiąc: trądzik to efekt domina, który zaczyna się od zaburzeń w wydzielaniu sebum, przechodzi przez zatykanie się porów, a kończy na infekcji bakteryjnej i stanie zapalnym. Żaden z tych elementów nie działa w próżni, wszystkie na siebie oddziałują.

W kosmetologii wyróżniamy trzy główne filary, które bezpośrednio prowadzą do pojawienia się zmian na skórze:

1. Nadprodukcja sebum i hormony. U niemal każdej osoby z trądzikiem gruczoły łojowe pracują zbyt intensywnie. Winowajcą są tu głównie hormony androgenowe (w tym testosteron i jego pochodna DHT), które działają jak "paliwo" dla gruczołów, nakazując im produkcję ogromnych ilości sebum. Co ciekawe, zmienia się nie tylko ilość, ale i jakość sebum. Staje się ono lepkie i gęste (przez niedobór kwasu linolowego), co sprzyja czopowaniu ujść gruczołów.

2. Zablokowanie ujść mieszków. To tzw. hiperkeratoza. W zdrowej skórze martwe komórki naskórka złuszczają się niewidocznie. W skórze trądzikowej martwe komórki "sklejają się" w ujściu gruczołu, tworząc korek. Ponieważ sebum nie ma jak wypłynąć, gromadzi się pod powierzchnią, tworząc mikrozaskórniki, czyli pierwsze, niewidoczne jeszcze gołym okiem zaczątki trądziku.

3. Bakterie i stan zapalny. Zablokowany, pełen tłuszczu gruczoł to idealna stołówka dla bakterii beztlenowych. Bakterie te, żywiąc się sebum, gwałtownie się namnażają i wydzielają substancje drażniące. Organizm, chcąc się bronić, wysyła na miejsce komórki odpornościowe (leukocyty), co skutkuje stanem zapalnym, a my widzimy to jako zaczerwienienie, obrzęk i ropę.

Co jeszcze nasila problem trądziku? Oprócz wymienionej "wielkiej trójki", na rozwój trądziku wpływają czynniki, które mogą zaostrzać przebieg choroby. Jakie to czynniki? 

• Genetyka. Skłonność do trądziku (zwłaszcza jego ciężkich postaci) jest niestety dziedziczna.

• Stres. Sytuacje stresowe podnoszą poziom hormonów nadnerczowych, co dodatkowo stymuluje łojotok.

• Kosmetyki. Nieodpowiednie, komedogenne (zatykające pory) produkty mogą "zaklejać" skórę.

• Słońce. Choć u części osób słońce chwilowo podsusza zmiany, u ok. 20% pacjentów wysoka temperatura i wilgotność powodują gwałtowne pogorszenie (tzw. efekt z odbicia).

• Dieta. Choć jej wpływ jest kwestią indywidualną, u części osób ostre przyprawy, czekolada czy kakao mogą zaostrzać zmiany.

Jakie są rodzaje trądziku pospolitego? 

Trądzik ma wiele twarzy. Nie jest to jednolita choroba, a raczej spektrum różnorodnych zmian skórnych, które kosmetolodzy i dermatolodzy klasyfikują według trzech kryteriów: wyglądu wykwitów, przyczyny ich powstania oraz wieku pacjenta. 

Podział ze względu na wygląd zmian trądzikowych

To najczęściej stosowany podział, który pomaga ocenić stopień zaawansowania choroby.

Postacie łagodne (niezapalne lub umiarkowane):

• Trądzik zaskórnikowy. Najlżejsza forma, w której dominują „wągry”. Mogą to być zaskórniki otwarte (ciemne kropki, efekt utleniania łoju) lub zamknięte (drobne, jasne grudki).

• Trądzik grudkowo-krostkowy. Klasyczny obraz trądziku. Oprócz zaskórników na skórze pojawiają się czerwone, wypukłe grudki oraz krosty wypełnione ropną treścią.

Postacie ciężkie (zapalne i bliznowaciejące):

• Trądzik ropowiczy i guzkowo-torbielowaty. To zaawansowany stan, gdzie pod skórą tworzą się bolesne guzy i torbiele. Często pękają, tworząc przetoki, z których sączy się wydzielina, i pozostawiają trwałe blizny.

• Trądzik skupiony. Bardzo ciężka odmiana, częściej dotykająca mężczyzn. Zmiany są głębokie, zlewają się ze sobą, tworząc rozległe nacieki, nie tylko na twarzy, ale też na plecach i klatce piersiowej.

• Trądzik o piorunującym przebiegu. Najcięższa, gwałtowna postać, występująca głównie u młodych mężczyzn. Towarzyszą jej objawy ogólne jak gorączka, bóle stawów i osłabienie, co wymaga natychmiastowej interwencji lekarskiej.

Trądzik wywołany konkretnymi czynnikami

Czasami trądzik nie wynika "sam z siebie", ale jest reakcją na bodźce zewnętrzne lub wewnętrzne:

• Trądzik z wydrapania. Częsty u młodych kobiet, powiązany ze stresem. Polega na kompulsywnym wyciskaniu i rozdrapywaniu nawet najmniejszych zmian, co prowadzi do ran i przebarwień.

• Trądzik kosmetyczny. Efekt używania zapychających pory pudrów, nieodpowiednich kremów czy olejów.

• Trądzik polekowy. Skutek uboczny przyjmowania np. sterydów czy leków przeciwpadaczkowych.

• Trądzik zawodowy. Dotyka osób pracujących ze smarami, olejami czy chlorem (trądzik chlorowy), które zatykają pory.

• Trądzik mechaniczny. Powstaje w miejscach ucisku, np. od kasku, plecaka czy opaski.

Podział ze względu na wiek

Trądzik nie patrzy w metrykę i może pojawić się w każdym momencie życia:

• Trądzik noworodków i niemowlęcy. Związany z hormonami matki lub własnymi dziecka. Zazwyczaj ustępuje samoistnie, ale wymaga obserwacji.

• Trądzik młodzieńczy. Najpowszechniejszy, związany z burzą hormonalną okresu dojrzewania.

• Trądzik dorosłych. Dotyka osoby po 25., a nawet 40. roku życia. U kobiet często ma podłoże hormonalne i lokalizuje się w dolnych partiach twarzy.

Jak przebiega leczenie trądziku pospolitego?

Leczenie trądziku pospolitego to proces długotrwały i złożony, który wymaga czasu, cierpliwości i systematyczności. Nie ma jednej "magicznej tabletki", a terapia ma na celu uderzenie w przyczyny problemu: odblokowanie porów, zahamowanie nadprodukcji łoju oraz walkę z bakteriami i stanem zapalnym.

Strategię leczenia dobiera się zawsze do nasilenia zmian. U około 60% pacjentów wystarczą maści i żele, natomiast w cięższych przypadkach konieczne jest wprowadzenie farmakologii.

Leczenie miejscowe 

Stosuje się je w łagodnych i średnich postaciach trądziku. Sposobem jest nakładanie preparatów na cały obszar skóry (np. całą twarz), a nie tylko punktowo na krostki. Najczęściej wykorzystywane substancje to:

• Retinoidy. To złoty standard w walce z zaskórnikami. 

• Nadtlenek benzoilu. Działa jak "woda utleniona" dla bakterii, wprowadza tlen, który je niszczy, a dodatkowo hamuje powstawanie oporności na antybiotyki.

• Kwas azelainowy. Świetny wybór dla skór wrażliwych; działa przeciwbakteryjnie i rozjaśnia przebarwienia potrądzikowe.

• Kwas salicylowy. Działa antybakteryjnie, przeciwzapalnie i głęboko oczyszcza skórę. Wnika w głąb porów, redukując zaskórniki, nadmiar sebum i stany zapalne. 

• Niacynamid. Reguluje wydzielanie sebum, zmniejsza stany zapalne, zwęża pory i rozjaśnia przebarwienia. 

• Antybiotyki w maści. Np. klindamycyna czy erytromycyna. Obecnie rzadko stosuje się je same (by nie "hartować" bakterii), lecz łączy z innymi składnikami.

Leczenie ogólne 

W przypadku trądziku o umiarkowanym lub ciężkim nasileniu, a także, gdy zmiany obejmują duże partie ciała (plecy, klatka piersiowa), dermatolog może włączyć leczenie farmakologiczne.

• Antybiotyki. Zazwyczaj z grupy tetracyklin (np. limecyklina). Przyjmuje się je przez kilka miesięcy, aby zredukować stan zapalny.

• Leczenie hormonalne. U kobiet, u których trądzik ma podłoże hormonalne (np. przy PCOS), dobre efekty przynoszą leki antykoncepcyjne o działaniu antyandrogennym lub spironolakton, który blokuje wpływ męskich hormonów na gruczoły łojowe.

• Izotretynoina. To "najcięższe działo" w dermatologii, zarezerwowane dla trądziku ropowiczego, skupionego lub opornego na inne metody. Lek ten trwale zmniejsza gruczoły łojowe, dając szansę na całkowite wyleczenie. Wymaga jednak ścisłej kontroli lekarskiej i bezwzględnego zapobiegania ciąży, ponieważ uszkadza płód.

Jak powinna wyglądać pielęgnacja skóry trądzikowej? 

Skuteczna walka z trądzikiem wymaga przyjęcia strategii uszytej na miarę, która opiera się na starannie dobranej rutynie pielęgnacyjnej. Głównym zadaniem jest tutaj unormowanie pracy gruczołów łojowych oraz utrzymanie drożności porów. Takie działanie pozwala nie tylko wyciszyć aktywne stany zapalne, ale także skutecznie chroni przed powstawaniem nowych niedoskonałości.

Podstawą higieny jest mycie twarzy rano i wieczorem przy użyciu delikatnych żeli, które nie naruszają bariery ochronnej, np. Cleaning Skin Wash. Należy wystrzegać się silnych detergentów, gdyż mogą one prowadzić do przesuszenia naskórka. Aby zminimalizować ryzyko kontaktu z bakteriami, zamiast tradycyjnego ręcznika warto używać jednorazowych chusteczek. Cały proces oczyszczania należy zakończyć aplikacją toniku, który przywróci skórze właściwe pH. Takim produktem jest Muli-Active Toner. 

Dla poprawy struktury skóry i zapobiegania zatorom ważne jest regularne, ale łagodne usuwanie martwego naskórka. Warto sięgnąć po peelingi enzymatyczne (np.Daily Milkfoliant) lub preparaty myjące wzbogacone o kwasy, które działają antybakteryjnie i głęboko oczyszczają pory.

Mitem jest, że skóra tłusta nie potrzebuje nawilżenia. Wręcz przeciwnie, często bywa ona odwodniona. Należy wybierać lekkie kremy o formule niezapychającej, które zadbają o nawodnienie i jednocześnie zmatują skórę. Do tego zdania doskonale sprawdzi się lekki, prebiotyczny krem nawilżający Active Moist. Niezbędnym elementem jest również codzienna fotoprotekcja, np. Invisible Physical Defense SPF30. Stosowanie filtrów UV chroni przed powstawaniem trwałych przebarwień i nasileniem zmian zapalnych pod wpływem słońca.

W codziennym życiu należy wystrzegać się dotykania twarzy dłońmi, co jest prostą drogą do transferu drobnoustrojów. Bezwzględnie zakazane jest też samodzielne wyciskanie pryszczy czy wągrów. Takie mechaniczne ingerencje nie tylko grożą rozsianiem infekcji na zdrowe partie skóry, ale są też główną przyczyną powstawania trwałych blizn potrądzikowych.

Kiedy udać się do specjalisty? 

Do lekarza dermatologa należy udać się bezwzględnie wtedy, gdy trądzik przybiera postać średnio nasiloną lub ciężką, a domowa pielęgnacja i wizyty u kosmetologa nie przynoszą oczekiwanych rezultatów. Nie warto czekać, aż „samo przejdzie”, bowiem czas działa tutaj na Twoją niekorzyść.

Oto sygnały alarmowe, które świadczą o tym, że konieczna jest interwencja lekarska i wdrożenie leczenia farmakologicznego.

• Ciężki przebieg choroby. Jeśli na Twojej skórze pojawiają się bolesne guzy, głębokie torbiele ropne lub zmiany są bardzo rozległe, kosmetologia estetyczna to za mało. Takie stany wymagają leczenia ogólnego, aby zapobiec powstawaniu trwałych, szpecących blizn.

• Brak efektów dotychczasowej kuracji. Jeśli mimo stosowania dermokosmetyków i zabiegów oczyszczających trądzik nie ustępuje, lub jeśli wcześniejsze kuracje antybiotykowe nie przyniosły poprawy, dermatolog może zdecydować o włączeniu silniejszych leków, takich jak izotretynoina.

• Podejrzenie zaburzeń hormonalnych. U kobiet, u których trądzik wiąże się z nieregularnymi miesiączkami czy nadmiernym owłosieniem, istotna będzie współpraca dermatologa z ginekologiem-endokrynologiem.

Trądzik pospolity - podsumowanie 

Trądzik pospolity to choroba skóry, ale nie wyrok na całe życie. To przewlekły problem, który rozwija się latami pod wpływem hormonów, nadprodukcji sebum, zablokowanych mieszków włosowych i stanu zapalnego, ale przy odpowiednim leczeniu trądziku pospolitego i mądrej pielęgnacji skóry można realnie zmniejszyć objawy trądziku i odzyskać kontrolę nad wyglądem skóry.

Jeśli więc masz wrażenie, że trądzik pojawia się wciąż na nowo, domowe sposoby nie działają, a skóra trądzikowa stała się dla Ciebie codziennym źródłem frustracji – to dobry moment, by poszukać profesjonalnej pomocy. Rozpoznanie, z jakim rodzajem trądziku się mierzysz i wdrożenie planu terapii trądziku, to nie tylko szansa na piękną skórę, ale też na większy spokój, pewność siebie i komfort.

Bibliografia: 

1. Biegalska J, Żaba R. Trądzik pospolity. Przewodnik Lekarza/Guide for GPs. 2004:34-60.

2. Biegaj, Magdalena. "Trądzik pospolity i jego leczenie." Kosmetologia estetyczna 2.6 (2017): 155-158.